Oktober 2007, afsluitend:
Na de evaluatie vroeg Impulsis om een bestuursvisie, zie documenten:
Afsluitend en aansluitend op de bestuursvisie volgde er een raportage van Impulsis:
EVALUATIE, 19 juli 2007
Inleiding
Ofschoon er een stichting is opgericht om dit werk mogelijk te kunnen maken, was ik daar werkzaam en zal ik de ervaringen vanuit persoonlijk oogpunt belichten.
Dit hele project reflecteer ik om een aantal redenen graag. Omwille van al die mensen en organisaties die hier hun bijdrage aan hebben geleverd; voor de toekomst van andere initiatieven; en voor alle mensen die dergelijke initiatieven zelf willen ontplooien.
Doelstelling en samenwerking
De doelstelling voor vertrek was als volgt geformuleerd:
Doel is van begin december t/m eind april naar Aarohan, een theatergezelschap/school, in Nepal te gaan. De tijd daar ben ik van plan te besteden aan het allereerst installeren van het materiaal en het aanpassen van de zalen eraan.
Als dat gebeurd is kan begonnen worden met het geven van lessen c.q. workshops over lichtontwerp en theatertechniek.
Het hoofddoel is de mensen de middelen eigen te maken en een eigen visie voor de toekomst te laten ontwikkelen.
Zonodig kan na inventarisatie in de toekomst eventueel materiaal verstuurd worden waar dan nog behoefte aan is. Dit n.a.v. een verzoek van Sunil Pokharel, art director van Aarohan, een fragment uit zijn brief (te vinden op mijn site): “We would like to invite you at our school as visiting teacher. We would like to request you to teach light technique and design to our students. To teach light technique and design, we have very less equipments and materials. So I request you to come with necessary equipments and materials. We need your expertise to instruct us about those equipments and materials.”
Kort na mijn eerste bezoek in 2005 is er vanuit Noorwegen hulp op gang gekomen voor Aarohan. Ik heb in december samen gewerkt met Morton Krogh, een Noorse regisseur die drama lessen geeft, en onderhoud nog steeds contact met hem. Van hem hoorde ik dat een technische ploeg mij al voor is gegaan en lessen hebben gegeven op gebied van techniek en belichting. Navraag bij Sunil leverde geen informatie over deze techniek workshops op, navraag bij de studenten/acteurs leverde op dat het team uit Noorwegen uitstekend werk had verricht qua kennis overdracht. Wat was er mee gebeurd?
De technische voorzieningen als een goede elektrische infrastructuur zijn aangebracht; zalen zijn veilig aangepast; het geschonken materiaal is geïnstalleerd.
Dit werk is samen gedaan met de daartoe aangewezen acteurs die tevens deel uitmaken van ‘the light department’, door zelf deel te nemen aan het werk raakte men eigen met de technieken.
Als beoogd zijn er na de verbeteringen workshops lichttechniek en lichtontwerp gegeven.
De middelen zijn eigen geworden, en er is ook een onderhoudsplan ontstaan.
Alle werkzaamheden en lessen zijn gebaseerd op efficiëntie en het feit dat je met weinig middelen veel kunt doen. Creativiteit speelt hierbij een doorslaggevende rol. Tijdens de voorbereidingen en gedurende het laatste festival is aanschouwelijk gemaakt dat dit kan.
Ik heb Anoj Pokharel, neef van Sunil en Office-manager, de vraag voorgelegd wat de betekenis van de investering was en is voor de toekomst van Aarohan / Gurukul. Zijn antwoord:
“The processing, maintenance and system you made here is very nice. They are working with it carefully. The contract of Biratnagar for land is approved by the municipality for 5 years. Within 40-45 days the works for construction of 2 theatres will be started. The technical tools and process will be used from here that you left for us very much for all the efforts that you spent for our theatre and us individually I am very grateful to you.”
Degene die verantwoordelijk is voor de techniek heeft in het begin grote moeite gehad met het noodzakelijke veranderingen van de technische omgeving. In het begin werd zelfs van mij verwacht dat ik de aanpassingen zou verrichten.
Aarohan en toekomstvisie
‘Theatre of the oppressed’ is wat je zou kunnen noemen ‘therapeutisch’ theater. Toen ik Aarohan leerde kennen was dit hun core business, én de aanleiding Aarohan te steunen.
In het ligt van de recente ontwikkelingen echter is hun programma eerder politiek propagandisch geworden. Bij Sunil ligt een kennelijke voorkeur voor de Mao-politiek. Dat in combinatie met de hiërarchische structuur binnen Aarohan / Gurukul geeft hem uiteindelijke macht. Het is ‘not done’ binnen Aarohan je uit te spreken tegen de mening van Sunil. Ten aanzien van de landelijke workshops heb ik op het einde zien gebeuren dat groepen op Gurukul stukken voorbereiden die pro Mao zijn. Of de groepen terug in hun dorp opvoeren wat ‘aangeboden’ wordt op Gurukul is de vraag, maar deze politieke kleuring heeft bij mij de vraag opgeroepen of wij als organisatie dit moeten ondersteunen.
Wie er verbonden zijn komen uit het gehele land en vrouwen kunnen denk ik binnen Aarohan bogen op een vrijwel gelijkwaardige rol, maar voornamelijk de hoogste twee kasten zijn vertegenwoordigd. Hiermee is Aarohan minder representatief dan aanvankelijk gedacht.
De wat oudere acteurs vertrekken omdat er geen ontplooiingsmogelijkheden zijn binnen Aarohan / Gurukul. Het draait om een selecte groep die alle hoofdrollen (letterlijk en figuurlijk) opeisen. Ik leidde jongeren op, die van binnen uit weinig kansen krijgen. Ik ben ze gaan stimuleren dan maar zoveel mogelijk hun eigen kansen te creëren.
Wat is (desondanks) de artistieke meerwaarde van dit project? Waar het in essentie natuurlijk om gaat. Ik denk dat er door Aarohan meer uitgehaald had kunnen worden. Zowel daar, als nu thuis heeft de vraag me bezig gehouden wat er was gebeurd als Sunil meer betrokken was geweest, en er meer kansen waren/worden geboden aan de jongere acteurs/technici.
‘Noorwegen’ geeft sinds eind 2005 workshops/lessen én geven daarvoor geld, dit omdat Aarohan aangeeft dat deze lessen kosten met zich meebrengen. De lessen worden tevens ingezet voor mensen van buitenaf, die er ook voor betalen. Deze gelden worden gebruikt voor andere zaken binnen Gurukul, inmiddels begint men in Noorwegen dit ook te zien. Maar onder het mom van ‘het doel heiligt de middelen’ is het vooralsnog aanvaard. Ik keek er wel van op Gurukul niet zo arm meer was.
De toekomstvisie blijft bestaan uit wachten/aansturen op hulp en dan zoveel ontvangen als mogelijk. Ik denk dat hun gedrag voortkomt uit het besef dat hulp weg kan vallen, de ironie wil dat door dit gedrag hulp wegvalt.
Persoonlijk
Waarom ben ik dit gaan doen? Ik leef in een volstrekt rijk land, rijk in alles, en ben van mening dat delen altijd meerwaarde oplevert. Dit zijn concepten zolang je erover praat of schrijft.
Vanuit mijn werk en interesse ben ik in 2005 betrokken geraakt bij Aarohan in Nepal en het concept en de gedrevenheid van dit theater hadden me gegrepen.
Ik had een project als dit nog niet eerder gedaan, was gedreven dit te doen. Ik heb veel vertrouwen gekregen van anderen, uitgedrukt in alle vormen van hulp die hierbij geboden zijn. Hierdoor is binnen een erg korte tijd alles mogelijk geworden.
Als je echt gelooft in iets kan het ook.
Mijn verwachtingen waren niet hooggespannen, ging er wel van uit dat er Samen gewerkt zou worden. Ik heb flink veel energie gestoken in de voorbereiding en eenmaal daar in het project. Ook ondanks de opduikende tegenvallende signalen.
Eerst dacht ik dat het cultuurverschillen waren, hoopte dat ergens ook. Veel naar mezelf gekeken en de vraag gesteld: ‘is het mijn onbegrip voor de cultuur?’ Op een bepaald moment valt op dat als ik iets aangeef ik steeds terugkrijg: ‘It’s all a mistake’. Tegen de tijd dat het besef doordrong dat het echt weinig met cultuurverschil te maken had was mijn gezag al verloren, omdat ik toen al te vaak geprobeerd had het bespreekbaar te maken.
Daarna kwam het gevoel: ‘ik kan toch niet zomaar de stekker eruit trekken, na al die moeite?’ Die vraag leefde vooral omdat daar natuurlijk gewoon ook (jonge) mensen zijn die echt wel de moeite waard zijn.
Verder is de afweging om simpelweg te stoppen een hele moeilijke, ik was daar mede vanwege de steun van anderen, naar wie ik ook weer verantwoord was.
Na een aantal gesprekken met Nepalezen in- en extern wist ik beter en moest ik ophouden.
Daar en terug thuis heeft het me behoorlijk bezig gehouden, en heb dit verhaal goed tegen de lamp gehouden. Met name mijn verblijf in Boudha inspireerde om met een kritisch oog mezelf te kijken, en naar de relativiteit van dingen. De hele reis naar Nepal is zo ook een reis naar binnen geworden.
Uiteindelijk komt het toch hier op neer: de uitkomst van (dit soort) werk kun je niet alleen bepalen, ‘it takes two to tango’.
Maar goed, ik kan het ook zo zien: de doelstellingen zijn hoofdzakelijk gehaald. En een paar jonge acteurs/technici zijn in ieder geval wel goed op weg geholpen.
Ik ga zeker nog eens terug, als ‘toerist’ (en ditmaal dan niet on stage). En ik hoop dezelfde staat aan te treffen die ik het achter liet: veilig, efficiënt, duurzaam. En wie weet voor wat voor aangename verrassingen ik nog kom te staan.
Wat zou anders kunnen?
Vooraf plan opstellen waarbij er duidelijker verantwoordelijkheden voor het gezelschap zijn, en er voorwaarden en verantwoordelijkheden aan verbinden als: geen initiatief, geen project.
Ook van ‘de andere’ kant lijkt het me gezond als er duidelijker initiatieven komen om bijvoorbeeld aan middelen en/of kennis te komen. Meer dan alleen een verzoek, daadwerkelijk een aanpak.
Daarnaast lijkt het me gezond als er vóór de samenwerking bij de organisatie al een heldere toekomstvisie is geformuleerd, waar de hulp aan gerelateerd kan worden.
Ander tijdsbestek, veel tijd schept veel ruimte, waardoor misschien ook een soort van ‘gemakkelijke’ houding ontstond.
Niet meteen aan het werk, minstens paar dagen acclimatiseren, netwerk van landgenoten opbouwen.
Niet meer tegen de klippen op blijven proberen…
En ondanks dit alles blijven voorkomen dat de boel dichtgespijkerd wordt aan regels ter voorkoming van en een project een log ding wordt – want iedere keer is toch altijd anders. En ik ben nog steeds onverminderd van mening dat we een groep moeten steunen die oprecht werkt aan de ontwikkeling van haar land.
